Urugʻ, ru va juzingizni qanday bilish: nimadan boshlash
“Qay rudansan?”, “qaysi urugʻdansan?” degan savol koʻpchilikni qiyin ahvolga soladi. Javobni qayerdan izlash va shajaraga begona urugʻni yozib qoʻymaslik haqida aytib beramiz.
Qisqasi: kattalardan boshlang
Urugʻ, ru va juzingizni bilishning eng ishonchli yoʻli: oiladagi otalik chizigʻidagi kattalardan soʻrash. Ular bilmasa, oila qayerdan kelgani va yurtdoshlar saqlaydigan urugʻ shajarelari yordam beradi. Urugʻni faqat maʼlumot tasdiqlansa yozing.
Urugʻ, ru va juz nimasi bilan farq qiladi
Qozoqlarda “ru” urugʻni, umumiy ajdod avlodlari birlashmasini bildiradi. Urugʻlar yirikroq qabilalarga kiradi, ular esa uch juzdan biriga: Ulu juz, Orta juz yoki Kishi juzga. Juzlardan tashqari guruhlar ham bor, masalan, tore va xoja. Qirgʻizlarda oʻz urugʻlari va oʻng qanot, sol qanot hamda ichkilikka boʻlinish bor.
Qayerdan izlash kerak
- Kattalar. Faqat “biz qaysi urugʻdanmiz” deb emas, “bobongizning otasi ismi nima edi” deb ham soʻrang. Urugʻni koʻpincha muayyan ajdod orqali eslashadi.
- Kelib chiqqan joy. Oila kelgan qishloq yoki tuman koʻpincha u yerda qaysi urugʻlar yashaganini koʻrsatadi. Bu isbot emas, soʻrab-surishtirish uchun yoʻnalish.
- Yurtdoshlar va chiziq boʻyicha qarindoshlar. Koʻp urugʻlarning oʻz shajarelari bor: bosma kitoblar, qoʻlyozmalar, oqsoqollar yozuvlari. Ularni topishda yurtdoshlar va uzoq qarindoshlar yordam beradi.
- Hujjatlar. Imzoli eski hujjatlar va suratlar ism va joylarni beradi, ular boʻyicha soʻrash osonroq.
- DNK-testlar. Odamlarni urugʻ guruhlariga solishtiradigan genetik testlar mavjud. Ular oilaviy maʼlumotni toʻldirishi mumkin, lekin kattalar bilan suhbatni almashtirmaydi.
Urugʻni nega “taxminan” yozmaslik kerak
Shajaradagi xatoni keyin bolalar va nevaralar takrorlaydi. Urugʻ nomaʼlum boʻlsa, maydonni boʻsh qoldirib, maʼlumot paydo boʻlganda qaytgan yaxshi. Bizning daraxt va kitoblarda urugʻga mansublikni faqat siz ishonchingiz komil boʻlsa, sizning soʻzingizdan yozamiz.
Hech narsa maʼlum boʻlmasa nima qilish kerak
Bu tez-tez uchraydigan holat, ayniqsa uzoq vaqt oldin shaharga yoki chet elga koʻchib ketgan oilalarda. Aniq bilganingizdan boshlang: ota, bobo, ota-bobo ismlari. Daraxtdagi uch avlodning oʻzi ham keyingi suhbatlarga ip beradi. Buni qanday qilishni “Shajarani qanday tuzish kerak” maqolasida yozganmiz.