Yetti ota (jeti ata) nima va nega yetti ajdodni bilish kerak
Deyarli har bir qozoq va qirgʻiz kattalardan eshitgan: “Jeti atangdy bil”, yetti ajdodingni bil. Bu anʼana ortida nima borligini tushuntiramiz.
Qisqasi: yetti ota (jeti ata) “yetti ajdod” degani
Qozoqchada “jeti ata” “yetti ota” yoki “yetti ajdod” degani. Bu otalik chizigʻi boʻyicha yettinchi avlodgacha ajdodlarni bilish anʼanasining nomi. Qirgʻizlarda xuddi shu tushuncha “jeti ata” deb yangraydi, nasabnoma esa sanjira deyiladi.
Yetti ajdodni nega bilish kerak
Anʼana juda amaliy savollarga javob bergan. Birinchidan, u qarindoshlikni belgilagan: bir ajdodning yetti avlod ichidagi avlodlari oʻrtasida nikoh tuzilmagan. Ikkinchidan, nasab inson qaysi urugʻ va ruga mansubligini koʻrsatgan, demak, u kim bilan bogʻliq va qiyin damda kim qoʻllab-quvvatlashini ham.
Bugun jeti atani koʻpincha oilaviy bayramlarda, toʻy oldidan va kattalar bilganlarini nevaralarga yetkazmoqchi boʻlganda eslashadi.
Shejire nima
“Shejire” soʻzi arabcha “shajara”dan kelgan, ya’ni “daraxt”. Bu asrlar davomida ogʻzaki, otadan oʻgʻilga, kattalardan kichiklarga aytib kelingan nasabnoma. Keyinroq shejirelar yoza boshlangan, koʻp urugʻlarning oʻz qoʻlyozma va bosma shejirelari bor.
Qozoqlar va qirgʻizlarda jeti ata
Ikki anʼananing maʼnosi umumiy: ajdodlarni otalik chizigʻi boʻyicha bilish va qaysi urugʻdan ekanini yodda tutish. Nomlari va urugʻlarning tuzilishi farq qiladi. Qozoqlarda urugʻlar uch juzga birlashadi: Ulu juz, Orta juz va Kishi juz, juzlardan alohida esa, masalan, tore va xoja turadi. Qirgʻizlarda urugʻlar odatda oʻng qanot, sol qanot va ichkilikka boʻlinadi.
Urugʻingizni qanday bilish mumkinligi haqida “Urugʻingizni, ruingizni va juzingizni qanday bilish mumkin” maqolasida batafsil yozganmiz.
Yetti avlod qanday sanaladi
Hisob oʻzingizdan yuqoriga qarab olib boriladi: ota, bobo, ota-bobo va yettinchi ajdodgacha. Turli oila va hududlarda har bir avlodning oʻz nomlari bor va ular farq qilishi mumkin. Bizning konstruktorda daraxt xuddi shunday tuzilgan: siz pastda, tepangizda yetti ajdod.
Anʼanani nega yozib qoʻyish kerak
Ogʻzaki nasab uni eslaydiganlarga tayanadi. Shajarani hozir, kattalar hayot ekan yozib qoʻysangiz, bolalar uni qayta aytib berilgan hikoyaning hikoyasidan emas, bobo soʻzlaridan oladi.