Жеті ата деген не және жеті атаны неге білу керек
Қазақтың да, қырғыздың да көбі үлкендерден «Жеті атаңды біл» деген сөзді естіген. Осы дәстүрдің артында не тұрғанын талдаймыз.
Қысқаша: жеті ата «жеті әке», «жеті ата-баба» дегенді білдіреді
Жеті ата қазақша «жеті әке» немесе «жеті ата-баба» дегенді білдіреді. Бұл әке жағынан жетінші буынға дейінгі ата-бабасын білу дәстүрі. Қырғыздарда осы ұғым «жети ата» деп айтылады, ал шежіре санжыра деп аталады.
Жеті атаны не үшін білу керек
Дәстүр күнделікті өмірдегі нақты сұрақтарға жауап берген. Біріншіден, ол туыстықты айқындады: бір атаның ұрпақтары арасында жеті ұрпақ шегінде неке қиылмаған. Екіншіден, шежіре адамның қай руға, қай әулетке жататынын көрсетті, демек ол кіммен байланысты және қиын сәтте кім қолдайтынын білдірді.
Бүгін жеті атаны көбіне отбасылық мерекелерде, үйлену тойының алдында және үлкендер өздері білгенін немерелеріне беруді қалағанда еске алады.
Шежіре деген не
«Шежіре» сөзі арабтың «шаджара» сөзінен шыққан, яғни «ағаш». Бұл ғасырлар бойы ауызша жеткен шежіре: әкеден балаға, үлкеннен кішіге. Кейін шежірені жазып ала бастады, көптеген рулардың өз қолжазба және баспа шежірелері бар.
Қазақтар мен қырғыздардағы жеті ата
Екі дәстүрдің мәні ортақ: ата-бабаны әке жағынан білу және қай рудан екенін есте сақтау. Атаулары мен руларының құрылымы ерекшеленеді. Қазақтарда рулар үш жүзге бірігеді: Ұлы жүз, Орта жүз және Кіші жүз, ал жүздерден тыс, мысалы, төре мен қожа тұрады. Қырғыздарда рулар дәстүрлі түрде оң қанат, сол қанат және ичкилик болып бөлінеді.
Өз руыңды қалай білуге болатыны туралы «Өз руыңды және жүзіңді қалай білуге болады» мақаласында толығырақ айтылған.
Жеті ұрпақты қалай санайды
Санау өзіңізден жоғары қарай жүргізіледі: әке, ата, үлкен ата және жетінші атаға дейін. Әртүрлі отбасылар мен өңірлерде әр буынның өз атаулары бар, олар ерекшеленуі мүмкін. Біздің конструкторда ағаш дәл солай құрылған: сіз төменде, үстіңізде жеті ата.
Дәстүрді неге жазып қою керек
Ауызша шежіре оны есте сақтайтындарға сүйенеді. Шежірені үлкендер тірі кезде қазір жазып қойсаңыз, балалар оны әңгіменің әңгімесінен емес, атаның өз сөзімен алады.